Schijnzelfstandigheid Voorkomen: Checklist 2026
Voorkom schijnzelfstandigheid als ZZP'er. Gebruik deze checklist om je zelfstandige status te beschermen.
Schijnzelfstandigheid is het grootste juridische risico voor ZZP'ers in 2026. De Belastingdienst handhaaft weer actief en de gevolgen kunnen fors zijn. In dit artikel leer je hoe je je zelfstandige status beschermt.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier ZZP'er bent, maar feitelijk als werknemer werkt. De Belastingdienst kijkt naar de werkelijke situatie, niet naar wat er in het contract staat.
De 3 kernvragen
1. Is er een gezagsverhouding?
Bepaalt de opdrachtgever hoe je je werk doet? Dan lijkt het op een dienstverband.
Zo voorkom je dit:
- Spreek resultaatverplichtingen af, geen werkinstructies
- Bepaal zelf je werktijden en werkplek
- Gebruik je eigen tools en materiaal
2. Is er verplichting tot persoonlijke arbeid?
Moet jij het werk doen, of kun je een vervanger sturen?
Zo voorkom je dit:
- Neem een vervangingsclausule op in je contract
- Werk samen met andere freelancers aan wie je kunt doorverwijzen
3. Is er sprake van loonbetaling?
Ontvang je een vast maandelijks bedrag, ongeacht je output?
Zo voorkom je dit:
- Factureer per project of per uur
- Varieer je factuurbedragen
- Werk voor meerdere opdrachtgevers
Concrete checklist
- Werk voor minimaal twee opdrachtgevers per jaar
- Gebruik een modelovereenkomst of goed contract
- Factureer op basis van resultaat, niet op basis van aanwezigheid
- Presenteer je naar buiten als ondernemer (website, visitekaartjes, LinkedIn)
- Draag ondernemersrisico (investeer in je bedrijf, heb algemene voorwaarden)
Wat als je klant de enige is?
Heb je maar een opdrachtgever? Dat is op zichzelf niet verboden, maar het vergroot het risico. Investeer actief in acquisitie om je klantenbestand te diversifieren.
Veelgestelde vragen
Wie wordt gestraft bij schijnzelfstandigheid? Primair de opdrachtgever, die loonbelasting en premies moet nabetalen. Maar als ZZP'er verlies je mogelijk je zelfstandigenaftrek.
Hoe lang mag ik voor dezelfde opdrachtgever werken? Er is geen wettelijke maximumduur. Maar hoe langer, hoe kritischer de Belastingdienst kijkt. Zorg voor duidelijke projectafspraken.
Is de Wet DBA hetzelfde als schijnzelfstandigheid? De Wet DBA is het juridische kader waarbinnen schijnzelfstandigheid wordt beoordeeld. De wet definieert de criteria.