Wet DBA 2026: Wat Betekent Dit voor Freelancers?

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) bepaalt wanneer je als echte zelfstandige werkt en wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid. Na jaren van handhavingspauze is de Belastingdienst in 2025 weer begonnen met actief controleren. Wat betekent dit voor jou als freelancer in 2026?

Wat is de Wet DBA?

De Wet DBA verving in 2016 de oude VAR-verklaring. Het doel: duidelijkheid scheppen over de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en ZZP'er. De kernvraag is steeds: is er sprake van een arbeidsovereenkomst of van een echte opdrachtrelatie?

Drie criteria bepalen dit:

1. Gezagsverhouding -- bepaalt de opdrachtgever hoe, wanneer en waar je werkt?
2. Persoonlijke arbeid -- moet jij het werk zelf doen, of kun je je laten vervangen?
3. Loonbetaling -- ontvang je een vast bedrag ongeacht resultaat?

Als alle drie aanwezig zijn, is er juridisch gezien sprake van een dienstverband, ook als je als ZZP'er staat ingeschreven bij de KvK.

Schijnzelfstandigheid: loop je risico?

Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier ZZP'er bent, maar feitelijk als werknemer werkt. De Belastingdienst kijkt naar de werkelijke situatie, niet naar wat er in het contract staat.

Risicosignalen

Je loopt risico op schijnzelfstandigheid als:

• Je langdurig voor een opdrachtgever werkt (meer dan een jaar)
• Je geen eigen materiaal of gereedschap gebruikt
• Je opdrachtgever je werktijden en werkplek bepaalt
• Je je niet kunt laten vervangen
• Je een vast maandelijks bedrag ontvangt
• Je geen andere klanten hebt

Hoe meer van deze punten op jou van toepassing zijn, hoe groter het risico.

Gevolgen van schijnzelfstandigheid

Als de Belastingdienst vaststelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan dit leiden tot:

• Naheffing loonbelasting bij de opdrachtgever
• Premies werknemersverzekeringen met terugwerkende kracht
• Boetes tot 25% van de naheffing bij opzet
• Verlies van fiscale voordelen voor jou als ZZP'er (zelfstandigenaftrek, startersaftrek)

Modelovereenkomsten

Een modelovereenkomst is een contract dat door de Belastingdienst is goedgekeurd. Werken volgens zo'n overeenkomst biedt geen garantie, maar verkleint het risico.

Er zijn drie typen:

1. Algemene modelovereenkomsten

Opgesteld door de Belastingdienst zelf. Geschikt voor de meeste situaties. Je vindt ze op de website van de Belastingdienst.

2. Branchespecifieke overeenkomsten

Opgesteld door brancheorganisaties. Bijvoorbeeld voor de IT-sector, de bouw of de creatieve industrie.

3. Individuele overeenkomsten

Zelf opgesteld en ter goedkeuring voorgelegd aan de Belastingdienst. Doorlooptijd: minimaal zes weken.

Belangrijk: Een modelovereenkomst beschermt alleen als je er ook daadwerkelijk naar handelt. Als het contract zegt dat je vrij bent in je werkwijze, maar in de praktijk krijg je dagelijks instructies, dan biedt het contract geen bescherming.

Praktische tips voor freelancers

1. Werk voor meerdere opdrachtgevers

Dit is het sterkste bewijs van ondernemerschap. Zorg dat je niet afhankelijk bent van een enkele klant. Lees meer over het vinden van nieuwe klanten.

2. Gebruik eigen middelen

Werk zoveel mogelijk met je eigen laptop, software en gereedschap. Als je opdrachtgever alles verstrekt, lijkt het op een arbeidsrelatie.

3. Bepaal zelf hoe je werkt

Spreek met je opdrachtgever af wat er opgeleverd moet worden, niet hoe je het doet. Resultaatverplichting in plaats van inspanningsverplichting.

4. Leg afspraken schriftelijk vast

Gebruik een contract of modelovereenkomst. Zorg dat de algemene voorwaarden helder zijn.

5. Factureer professioneel

Stuur facturen op basis van geleverd werk, niet op basis van gewerkte uren per maand. Dit versterkt je positie als zelfstandige.

Stand van zaken handhaving 2026

Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief. In de praktijk richt de handhaving zich vooral op:

• Sectoren met veel schijnzelfstandigheid -- bezorging, zorg, bouw
• Langdurige opdrachten bij een enkele opdrachtgever
• Opdrachtgevers (niet primair de ZZP'er zelf)

Voor de meeste freelancers die echt zelfstandig werken, verandert er in de praktijk weinig. Het is wel verstandig om je werkwijze te toetsen aan de criteria.

Veelgestelde vragen

Is een modelovereenkomst verplicht? Nee, het is niet verplicht. Maar het biedt wel extra zekerheid. Zonder modelovereenkomst moet je op andere manieren aantonen dat er geen sprake is van een arbeidsrelatie.

Wie is verantwoordelijk bij schijnzelfstandigheid? Primair de opdrachtgever. Die moet loonbelasting afdragen. Maar als ZZP'er kun je ook gevolgen ondervinden, bijvoorbeeld het verlies van je zelfstandigenaftrek.

Mag ik langer dan een jaar voor dezelfde opdrachtgever werken? Ja, er is geen wettelijke maximumduur. Maar hoe langer de relatie duurt, hoe kritischer de Belastingdienst kijkt. Zorg voor duidelijke projectafspraken en evaluatiemomenten.